Công thức hoàn hảo để thua lỗ

Xin thành thực tôi chưa tìm ra công thức đầu tư thành công, nhưng đã thành công trong việc tìm ra công thức đầu tư thất bại. Từng trải qua hết những bước dưới đây và thấy công thức này “khá chính xác” :( nên tui ghi lại, có thể nhiều người tìm thấy hình ảnh của mình trong đó.

1. Đọc quá nhiều báo về đầu tư

Báo chí giúp ta cập nhật với những tin tức mới nhất và giúp cả săn tìm cơ hội đầu tư, nhưng dành nhiều thời gian để đọc báo về chứng khoán thì quả là tai hại. Những bài báo thường không có đủ độ sâu để giúp ích cho việc đầu tư, đôi khi là vô nghĩa, thậm chí gây hại. Tôi nhiều lần gặp những bài vô bổ kiểu như sau: buổi sáng khởi đầu với phiên tăng điểm... buổi chiều chứng kiến sự giằng co quyết liệt...sự hỗ trợ của những cổ phiếu trụ...Vn-index đã có sự bứt phá ngoạn mục...công ty XYZ được định giá tỷ tỷ đồng...

Báo chí thường hướng vào những mục tiêu ngắn hạn, kể cả bài viết của nhiều “chiên gia”, khi được kết hợp cùng động lực săn tìm cổ phiếu và một tâm hồn “mong manh dễ kích động” của người đầu tư sẽ thành combo tuyệt vời cho những quyết định vội vàng sai lầm.

Ngoài ra, việc đọc báo quá nhiều chiếm mất khoảng thời gian quý giá có thể giúp tìm hiểu doanh nghiệp kỹ hơn, hay đơn giản giúp tập thể dục cho khoẻ người. Còn phải kể đến nhiều bài viết có “tài trợ” được tung lên mặt báo để thổi giá cổ phiếu.

Trong quá khứ, thị trường gặp vấn đề thiếu thốn thông tin và chậm cập nhật. Thời hiện đại thị trường gặp vấn đề ô nhiễm thông tin.

2. Hỏi người khác mã cổ phiếu để đầu tư

Đầu tư là một trò chơi có tính cá nhân rất cao. Những mã cổ phiếu yêu thích của một người đầu tư giỏi chưa chắc đã phù hợp với bạn. Mỗi người có một chiến lược đầu tư khác nhau, một khung thời gian đầu tư khác nhau, sự kỳ vọng vào tăng trưởng khác nhau, sự nhận định về rủi ro khác nhau, sự khiểu biết về lĩnh vực khác nhau, và quan trọng nhất là khả năng kiểm soát tâm lý khác nhau...nên đi xin mã cổ phiếu không bao giờ là một giải pháp thông minh. Điều này chỉ tăng thêm rủi ro mất tiền cho nhà đầu tư mà thôi. Nếu một người không muốn bỏ chút thời gian và công sức để tìm hiểu về công ty mình định đầu tư, hoặc không đủ khả năng để tìm hiểu, tại sao lại ném tiền vào đó?

3. Nghe theo tư vấn của môi giới

“Đừng hỏi thợ cắt tóc xem mình đã nên cắt tóc chưa” - Warren

Giống như nghề kiểm toán, nghề môi giới chứng khoán luôn bị đặt câu hỏi về sự xung đột lợi ích. Tôi từng xem một loạt videos trên facebook của công ty chứng khoán lớn nhất trên thị trường (kẻ mà ai cũng biết là ai). Sau khi xem xong, điều đặc biệt tôi nhận thấy ở công ty này đó là sự thống nhất rất cao. Mỗi video có một nhân viên phụ trách ngành cụ thể, và tất cả họ đều cho rằng lĩnh vực của mình đang rất tuyệt vời để đầu tư. Tôi không nhớ nổi rằng liệu có video nào mà nhân viên của công ty này nói lĩnh vực họ phụ trách không hấp dẫn. Đối với họ, việc nhà đầu tư nên làm bất kể thời điểm nào đó là thực hiện giao dịch, kể cả P/E ~ 200.

Ví dụ khác về định giá của một công ty chứng khoán nổi tiếng. Tháng 9/2017 tôi có xem đánh giá phân tích của họ về mã cổ phiếu AAA. Sau một bản phân tích dài lê thê 60 trang, khuyến nghị mua được đưa ra với mức định giá 53,000/cổ phiếu, lúc đó AAA đang giao dịch với giá 32,500. Sau ba tháng, có lẽ AAA không thay đổi gì, công ty này điều chỉnh mức định giá AAA cho “hợp” với giá thị trường, định giá còn 39,400 và khuyến nghị mua, AAA giao dịch ở 32,600. Tôi tin rằng công ty này nên đưa ra một báo cáo mới, khuyến nghị mua với định giá 20,000 chẳng hạn, giá hiện tại của AAA chỉ còn 18,500.

Nếu một nhà đầu tư chịu khó bỏ thời gian tìm hiểu thì sẽ nhận thấy quá nhiều dấu hỏi trong những phân tích và đánh giá này. AAA sản xuất túi nilon, một mặt hàng không phân biệt nổi so với sản phẩm của công ty khác. Rào cản gia nhập ngành không có xét cả về yếu tố công nghệ và vốn, thương hiệu không phải là yếu tố quyết định trong lĩnh vực này, sản phẩm thay thế nhiều, xu hướng sử dụng túi nhựa gây hại môi trường giảm dần. Vũ khí cạnh tranh duy nhất AAA có thể bám víu vào là giá rẻ, đây chưa bao giờ là một yếu tố bền vững. Nguyên liệu đầu vào chiếm hơn 80% chi phí sản xuất và chủ yếu là hạt nhựa nguyên sinh nhập khẩu, thứ mà AAA gần như không kiểm soát được giá vì giá hạt nhựa phụ thuộc giá dầu mỏ. AAA có quy mô lớn ở Việt Nam nhưng thị trường nước ngoài mang lại doanh thu chính, nơi đó AAA không còn lợi thế về quy mô so với các đối thủ đến từ Trung Quốc, Thái Lan... Về lợi nhuận, AAA có tỷ suất sinh lợi trên vốn (ROIC) chỉ ~ 5% (trung bình 5 năm) trong khi chi phí vốn WACC ~ 11.9% (theo như công ty chứng khoán trên). Nếu chi tiết hơn loại bỏ sự ảnh hưởng của giai đoạn tăng trưởng cần đầu tư lớn thì vẫn không có gì khả quan. Đây gọi là “lấy lỗ làm lãi”. Ngoài ra, AAA có “thú vui” mỗi năm lại tăng ~ gấp rưỡi số cổ phiếu lưu hành.

Trong vòng 3 tháng, công ty chứng khoán trên cho ra hai mức định giá khác xa nhau, mặc dù chi phí vốn WACC gần như không thay đổi ~11.9%. Do nhân viên phân tích bị ảnh hưởng bởi sự sụt giảm thị giá của AAA, hay do sự hạn chế của người phân tích, do lợi ích hay do bất kỳ nguyên nhân nào, nếu nhà đầu tư dựa vào những nghiên cứu này để ra quyết định thì quả là thảm hoạ. Việc cho ra nhận định khác xa nhau chỉ sau 1 quý cũng thể hiện rằng công ty chứng khoán đã quá tập trung vào yếu tố ngắn hạn của doanh nghiệp. Nếu đứng ở mốc thời điểm 5 năm sau nhìn lại, liệu có mấy người quan tâm đến hiệu quả kinh doanh của một quý ở thời điểm hiện tại.

Một nguyên nhân khác khiến việc nghe theo môi giới khó giúp nhà đầu tư thành công là vì họ đã hành động theo số đông. Thử tưởng tượng môi giới có nhiều khách hàng giống bạn, tất cả những khách hàng này cùng nhận được lời khuyên đầu tư vào cùng những mã cổ phiếu giống nhau, và thường là “MUA”. Liệu có cơ hội cho bạn kiếm lời cao hơn khi tất cả cùng hành động chung một hướng?

4. Vay mượn để đầu tư

Margin hay vay người thân, bạn bè để đầu tư là con đường nhanh nhất giúp ta nhẵn túi. Tài khoản bị đóng hay phải bán đi giữa lúc giá thấp vì áp lực trả nợ khiến bạn không còn quyền tự quyết số phận của mình. Cũng vì thế và việc đầu tư trở thành trò may rủi. Bạn sẽ phải đoán khi nào thị trường lên để biết mà bán. Nhưng đâu có ai đoán được tương lai. Những gì đã xảy ra trong quá khứ dường như lặp lại theo một cách khác, một thời điểm khác, và thường không đúng lúc bạn cần. Những người có niềm tin mù quáng vào khả năng dự đoán của mình thường cho rằng, đen thôi, đỏ quên đi, rõ ràng tôi đã nhìn thấy trước, nhưng hơi lệch so với thời điểm tính toán, giá mà có thêm tiền cầm cự thì đã ngon rồi. Trong một thị trường có quá nhiều người nhìn ngắn hạn, kẻ dài hạn sẽ là người có nhiều lợi thế. Tuy nhiên không ai ngồi trên đống tiền đi vay mà có thể chịu đựng được dài hạn.

5. Đầu cơ nhưng ngỡ là đầu tư

“Không sao cả nếu một người không biết gì hành động đúng như một người không biết gì, chỉ sợ không biết gì nhưng lại hành động như hiểu biết”. - Warren

Khi một cổ phiếu tụt xuống giá thấp nhất trong vòng vài năm, nhiều “nhà đầu tư” thường coi đó là một cơ hội mua vào. Điều đó hợp lý nếu như giá giảm chỉ phản ánh khó khăn tạm thời của doanh nghiệp, và giá trị thực vẫn vượt xa thị giá hiện tại. Tuy nhiên một nhà đầu tư chỉ biết được điều này khi đã tiến hành nghiên cứu kỹ về công ty. Việc nhiều người mua vào khi giá xuống thấp kỷ lục có thể làm cho giá cổ phiếu quay đầu trở lại trong ngắn hạn. Nhưng nếu doanh nghiệp đang trên đà đi xuống vì những nguyên nhân nội tại không thể khắc phục, thì dù thị giá có thấp nhất từ khi lên sàn cũng chưa phải là đáy. Những người may mắn mua được ở thời điểm giá tụt sâu mà không hề nghiên cứu gì về công ty thường cho rằng nhờ tài năng nên đã bắt được đáy. Nếu xác định được mình là nhà đầu cơ, quyết định bán sẽ được đưa ra khi giá tăng trở lại trong ngắn hạn. Nhưng kỳ lạ ở chỗ, đến đây họ lại hành động như một nhà đầu tư và quyết định nắm giữ lâu hơn nữa. Cái kết thường không mấy tốt đẹp khi cổ phiếu đột ngột tụt sâu dưới cả mức giá mà họ đã hạnh phúc tin là “đáy” khi mua vào.

“One should never permit speculative ventures to run into investments” (Jesse Livermore)

6. Xem bảng giá mỗi phút

Bỏ tiền vào đầu tư giống như mở một doanh nghiệp nhỏ. Khác ở chỗ, người kinh doanh không kỳ vọng mình sẽ có lãi ngay từ những ngày đầu, nhưng nhiều “nhà đầu tư” thì có. Nếu như một cổ phiếu được đánh giá là tốt để đầu tư vì những lợi ích trong dài hạn doanh nghiệp mang lại, việc xem bảng giá vài chục lần trong ngày không làm cho việc đầu tư tốt hơn, nó chỉ giúp tăng khả năng mất ngủ và nghi ngờ chính những nhận định ban đầu. Cho dù bạn tin rằng giá trị của cổ phiếu cao hơn giá hiện tại, và tốt để nắm giữ, nhưng việc quan sát liên tục đồ thị giá đi xuống sẽ có tác động tiêu cực đến niềm tin vào cổ phiếu. Đến một giới hạn nhất định (ego depletion), niềm tin ban đầu sụp đổ, quyết định bán được đưa ra, kết cục là mua cao bán thấp.

Ở hướng ngược lại, khi giá liên tục đi lên, cho dù cổ phiếu có thể đã quá đắt, nhưng vì nỗi lo bỏ lỡ cơ hội đầu tư mà tất cả mọi người nhìn thấy (FOMO effect) có thể làm bạn ra quyết định mua khi giá cổ phiếu đã quá cao. Câu chuyện tương tự xảy ra với Bitcoin năm trước.

Có lẽ bước khó khăn nhất trong đầu tư không phải là tìm kiếm cơ hội, chẳng phải phân tích hay định giá, mà là làm sao có thể ngồi yên chờ đợi sau khi mua, hoặc ngồi yên giữ tiền mặt chờ cơ hội thực sự. Liệu bạn có đủ dũng cảm để giữ cổ phiếu tốt khi giá tụt 30%, hay gạt bỏ ảnh hưởng của Mr Market liên tục thì thầm vào tai rằng ông ta kiếm được 100% lợi nhuận từ cổ phiếu XYZ?

Công nghệ thật tuyệt vời trong việc truyền tải thông tin, nhưng trong trường hợp này, nó không tốt cho đầu tư, và không tốt cho cả sức khoẻ.

7. Không chấp nhận thua lỗ

Năm ngoái tôi bị cuốn vào một câu chuyện rất hay được kể bởi một công ty công nghệ IoT (Internet of Things). Tôi và bạn mình đều mua cổ phiếu của công ty này. Khoảng nửa năm sau tôi nhận ra rằng mình đã sai lầm vì sự cẩu thả trong việc phân tích, quyết định bán được đưa ra, lỗ 20%. Nhưng đó vẫn là may mắn, vì tôi bán ngay trước đợt điều chỉnh rất lớn của thị trường khi S&P 500 đã mất hơn 10% trong 1 tháng. Anh bạn tôi, vâng, lại là anh bạn tội nghiệp mỗi lần tôi cần ví dụ minh hoạ. Anh bạn tôi vẫn tiếp tục nắm giữ, không những thế anh còn mua vào khi giá sụt giảm. Tôi có khuyên anh nên chấp nhận bán đi và cắt lỗ nhưng không được. Vì một lý do nào đó, anh tin rằng điều kỳ diệu sẽ đến, cổ phiếu sẽ quay trở lại và anh sẽ thoát ra. Tôi cũng mong nó sẽ thành hiện thực, chỉ biết hiện tại anh đã thua lỗ đến gần 60%. Có lẽ anh cho rằng, mình chưa lỗ khi chưa bán cổ phiếu.

Điều này không chỉ đúng với nhà đầu tư cá nhân ít kinh nghiệm, nó còn đúng với cả những người quản lý quỹ (The disposition effect, Frazzini 2017). Chấp nhận rằng mình lỗ rất đau đớn, đồng nghĩa với thừa nhận sự sai lầm nên khiến nhà đầu tư khó đưa ra quyết định bán. Và nỗi đau thua lỗ thường có tác động mạnh hơn lợi nhuận rất nhiều (loss aversion).

8. Kiêu ngạo

Một hôm tôi và tay đồng nghiệp nói về đầu tư. Mỗi người một phương pháp, hắn theo phân tích kỹ thuật và ngắn hạn, tôi thì nhìn vào việc kinh doanh của doanh nghiệp và dài hạn. Hắn nói cách của tôi rắc rối và không cần thiết. Hắn khoe khoang có thể dễ dàng kiếm được 30% một năm chỉ với việc phân tích kỹ thuật đơn giản. Tôi nghĩ hắn rằng hắn phải là nhà đầu tư số một thế giới mới đúng, vì thành tích vậy là vượt qua cả Peter Lynch, Warren Buffett hay nhiều nhà đầu tư nổi tiếng khác. Có lẽ người nổi tiếng duy nhất dám sánh với hắn là Joel Greenblatt. Nhưng ông này đã đóng quỹ sau 10 năm, nên suy cho cùng không thể bằng hắn được.

Sự kiêu ngạo thường có nguồn gốc từ thiếu hiểu biết. Một hiệu ứng tâm lý tự nhận phần giỏi về mình và phủ nhận yếu tố may mắn (overconfidence). Một nhà đầu tư “nai vàng” giai đoạn 2016, 2017 cũng có thể dễ dàng kiếm được mức lợi nhuận 30% trong một thị trường giá lên mà không cần biết gì về chứng khoán, à không, ít nhất phải biết bấm nút mua và bán.

Có quá nhiều thứ nằm ngoài tầm kiểm soát khi tham gia thị trường chứng khoán. Đầu tư là quá trình học hỏi liên tục, việc phủ nhận yếu tố may mắn, tự nhận phần giỏi về mình và tiếp tục duy trì một chiến thuật không phù hợp thì việc thất bại chỉ là thời gian. Hắn mua vào trước đợt điều chỉnh thị trường đầu tháng 2, và từ sau đó chúng tôi không bao giờ thảo luận về cổ phiếu.

Nguồn

Facebook của John Cao

Bài đăng 09/09/2018

 

The Value Hunter


Tham gia bình luận bằng tài khoản facebook